Futbolun teknik,fizik ve güç özelliklerinin yanında unutulan ve gelişimi tesadüfe bırakılan, sporcu, teknik adam ve yöneticilerin ihmal ettigi;hatta yanlış algıladığı bir özellik de zihinsel (mental) beceriler olarak algılama yönüdür ve profesyonel sporda 21. yüzyılda ön plana çıkacak olan yönüdür.Zihinsel antrenmanın teknikleri,sporcuya sahip olması gereken mental özellikleri kazandırmayı amaçlar,Dogru hedef saptama, özgüven, konsantrasyon,zor şartlarla baş etmek,pozitif olmak,takım ruhu,doğru düşünmek,gevşeyebilmek gibi özellikler de zihinsel antrenman çalışma alanlarıdır.

Sporda Psikolojik Hazırlık Nedir ?  

Spor Bilimleri,antrenmanı sporcuyu en yüksek verime götürecek teknik,kondisyon ve psikolojik çalışmaları olarak tanımlar.Psikolojik çalışmalarda sporcunun duygusal, düşünsel ve davranış becerilerini geliştirmek için yapılır. Bunun anlamı; sporcunun hem maç ve yarışmalardaki performansını en üst düzeye çıkarmak,hem de yaşam kalitesini artırmak için yapılır.Spor psikolojisi ise bu alanın adıdır ve mültidisipliner bir özellik taşır.Bu çalışmaları yaptırmak için psikolog olmak tek başına yetmez. Spor Bilimleri alanında eğitim görmüş olmak ve kişinin spor geçmişinin de olması kendisine avantaj sağlayacaktır.Bu çalışmaları yaptıran kişiye spor psikoloğu,Mental Trainer veya Mentör adı verilir.Mentör,teknik ekibin içinde yer alır.
Sporcuların psikolojik hazırlıklarına çeşitli testler yapılarak başlanır.Kişilik Testleri,Anlık ve Genel Kaygı Durumlarını ölçen testler,Psikolojik Performans Profilleri, Benlik algısı vs gibi.Daha sonra sporcuların hedef ve vizyon, misyon çalışmaları yapılır.Sporcunun ve kulübün değerlikleri çıkartılır ve bir yol haritası hazırlanır. Bu doğrultuda sporcuya, kendini tanıma, yeteneğini geliştirme, motivasyon,konsantrasyon kendini kontrol, rahatlama ve gevşeme çalışmaları,stres yönetimi,özgüven,özsaygı geliştirme,baskı altında performansı koruma,takım ruhu,takım iletişimi ve çatışma yönetimleri gibi eğitimler ve danışmanlıklar yapılır.
Bu eğitim ve danışmanlıkların asıl amacı sporcuya işine yarayacak becerilerin öğretilmesi ve yıldız bir sporcu olması için gereken tüm becerilerin kazandırılmasıdır.Zaman zaman bireysel görüşmelerle sporcuların gelişimleri takip edilir, notlar tutulur ve gelişimleri sürekli izlenir. Bu detaylar Teknik Direktör ve antrenörlerle paylaşılarak daha sonra yapılması gereken tutumlar belirlenir.Bazı bilgiler çok özeldir ve bu bilgiler yalnızca sporcu ile danışmanın arasındadır, hiç kimse ile paylaşılamaz.
Spor Psikoloğu veya mentoru aynı çalışmaların benzerini teknik ekiple de yapar. Mentor teknik ekibinde danışmanı,eğitmeni ve sırdaşıdır.Bu çalışmalar uzun bir süreye yayılır.Mentör veya spor psikoloğu aynı sporcular gibi kampa girer,onlarla birlikte yaşar,her yerde ve her durumda sporcu,teknik adamları izler ve sürekli geri bildirim verir.Bu geri bildirimlere göre gereken eğitim veya danışmanlıkları yapar.
Ara sıra yapılan sohbet toplantıları psikolojik hazırlık değildir.Ben söyledim onlar yapamadı tavrı, çalışmaların gizliliğinin bozulması ise spor ve meslek etiğine aykırıdır.Milli takım kampları terapi merkezleri değildir.Orada sporcuları daha yüksek verime götürmek için çalışmalar yapılır.
Kariyerinin sonuna gelen sporculara hayatın ikinci yarısına hazırlanma eğitimleri vermekte mentorun görevidir.Eğer sporcu klinik sorunlar yaşarsa takım doktoru ile bunları paylaşarak sporcuya klinik yardım alması için yardım edilir.

Motivasyon  

Motivasyon diğer adıyla isteme,isteklendirme,güdüleme veya güdülendirme olarak ta literatürde yerini alır. Ben daha çok Türkçe ve doğru bir içerik olan isteklenme kelimesini baz alsam da motivasyon sözcüğü dilimize girdiğinden dolayı bu sözcüğü isteklenme içeriğinde kullanmaktayım.İnsanlar kendisi için önemli bir ihtiyacını gidermek için harekete geçerler.Bu ihtiyaçlar temel gereksinimler olduğu kadar kişinin ilgisi ve arzusu doğrultusunda şekillenen isteklerde olabilir.Böyle bir eylemin temelinde ödüle ulaşmak,haz almak ve mutlu olmak yatar.
İnsanın temel gereksinimi karşılamak yerine çok zaman içinde bulunduğu durumun acısından ve kötü koşullardan kurtulmak için harekete geçme isteği duyar.Bu tür eylemin temelinde acıdan kaçmak ve olumsuzdan kaçmak eğilimi vardır.Yani eylemin temeli korku ve kaçınmadır.
Özetle insan ya mutlu olmak veya acıdan kaçınmak eyleme geçer ve isteklerine ulaşmak ister.Hem korku, hem haz insanı motive eden önemli motivasyon aracıdır ve her ve her insan bu iki motivasyon stratejisini belirli ölçü ve ağırlıkla kullanır.
Sporcu takımdan atılmak ve yerini kaybetmek istemiyorsa ( korkuyorsa) çok çalışma gereği duyar.Aynı şekilde ödüller kupalar,şampiyonluklar yaşamak isteyen ( haz ve mutluluk) sporcular çok çalışma ve bu yola baş koyma eğilimi duyarlar.İyi bir coaching ve yöneticilikte birlikte çalışılan oyuncuların ve insanların motivasyon stratejisini bilmek etkili olmak ve doğru motive etmek için önemlidir.
Yönetici veya antrenör doğru kişiye doğru motivasyon stratejisini uyguladığında verim almak ve o kişileri isteklendirmek kendisi için kolay olacaktır.
Bununda en önemli sorusu sporcu veya çalışanlara neden çalışma gereği duyduğu veya neden sporcu olmak istediğini sormaktan geçer.Verilecek yanıtlara dikkat etmek gerekir.Eğer insanlar ‘’ne yapayım karnımı doyurmak ve aileme bakmak için çalışıyorum yoksa aç kalırız,para kazanmak ve geleceğimi güven atına almak için sporcu olmayı seçtim”diyorsa kaçınma yani acıdan kaçmak,korku motivasyon stratejisini kullanıyor demektir.
Yanıtlar, ‘’ Güzel bir gelecek yaratmak ve mutlu olmak için çalışıyorum veya yaşarken iz bırakmak, en iyisini yapmak, şampiyonluklar yaşamak” vs gibi yanıtlar veriliyorsa buradaki motivasyon yaklaşma, yani haz ve mutluluk üzerine kurulmuştur.Belki olumsuz ve kötü olarak kabul ettiğimiz durumlardan kaçınmak için kaçınma (korku) motivasyonu kullanabilir fakat insan korku motivasyonu ile uzun süre yaşayamaz.Bir süre bu tarz işe yarasa biler uzun dönemde insanı çok yorar ve verimsiz yapar.Hayatımızın yönü haz,mutluluk ve daha güzeli ve olağanüstüyü üretmek üzerine kurulmalıdır.Bizleri daha güzel şeyler motive etmeli ve bizlerde daha güzeli üretmeye yönelmeliyiz.

 Lider Kimdir ?   

Bu soru halen tartışılmakta ve liderin kim olduğu konusunda düşünürler dahil hemen hemen herkes bir yorum getirmektedir.
Liderliğin tam tanımlanamamasının en önemli nedenlerinden biri lider kavramının kendisinden kaynaklanmaktadır.Liderlik etmek bir fiildir ve eylem bildirir. Fiiller isim haline gelince soyutlaşır ve donuk hale gelir.Donuk hale gelen sözcükte hareket durur ve içeriği de değişime uğrar.Bundan dolayı liderin tam bir tanımı yoktur ve kişiye göre değişkenlik gösterir.
Lider sözcüğü tam olarak tanımlanamasa da liderlik var olan ve var olacak bir kavram, eylemdir.İki kişinin bir araya geldiği durumlarda bile birisi diğerinden daha farklı kişilik, davranış ve tavır ortaya koyarak diğer insan üzerinde farklı bir etki yaratır. Dolayısıyla liderlik canlı, üretken bir durum ve tutumdur.
Liderlik teorilerine göz atıldığında, bireyin düşünce,davranış ve eylemlerindeki farklılıkları ortaya koyar ve lideri tanımlamaya çalışır.Kültürden kültüre, gruptan gruba değişkenliğe uğrasa da lider bulunduğu ortamda farklı ve etkin kişi olarak tanınır ve adlandırılır.
Liderlik zamana göre değişse de lider hep var olacaktır.Ben kısaca lideri ‘’bulunduğu yerde koşullar ne olursa olsun fark yaratan kişi” olarak tanımlıyorum. Lider bulunduğu yerde fark yaratırken koşullardan bağımsız olarak davranır.Lider kişiyi özgürleştiren,ilham veren,geliştiren,kişi ve kişilerin kendilerini iyi hissetmelerini sağlayan ve gerektiği zamanda ortadan kaybolan kişidir.
Lider bulunduğu ortamda çekim gücü yaratır.Dolayısı ile lider duygu,düşünce ve eylemleri ile fark yaratan ve daha güzel değişimlere imkan hazırlayan ve bunun öncülüğünü yapan kişidir.Lider maço özellik taşır gibi ise de yaratıcılık ve geliştiricilik yönüyle lider,dişil bir karakterde taşır.
Lider iç referans kullanır.Yani aslında lider tek başına ve kendi kendine yeten biridir.Kararlarında kendi yargı ve sezgilerine öncelik tanır.Diğer insanları dinlese bile daha gerçeğe ve doğruya yakın düşünen ve davranan kişidir.Lider izleyen topluluk ise liderin bu kişisel bilgi,tecrübe ve kişilik özelliğine güvenir,liderliğin en önemli kişilik unsurlarından birisi ise güvenilir olmak ve kendini izleyenlere güven aşılamaktır.Cesareti ve girişimcilik ise seçkin bir özelliktir.
Bu kısa liderlik anlayışından şöyle bir sonuca gelmek yanlış olmaz sanırım. Lider insanı zorlamaz,kullanmaz, aşağılamaz,kandırmaz,yok saymaz,küçümsemez,kendi komplekslerini tatmin etmek için olayları çarpıtmaz, bencil ve ihtiraslı davranmaz,kendini yüceltmek için başkalarını küçültemeye kalkmaz,başarıları kendine mal edip başarısızlıklarda başkalarını toplum önüne atmaz,başarıları sindirmezlik yapmaz,başarılarda kendini ön plana getirip diğerlerini yok saymaz,vefasızlık yapmaz,kendini büyük görmez,karanlığa sövmez, vazgeçilmezi oynamaz, saygısızlık yapmaz, egosunun esiri olmaz, öğrenmekten ve sürekli daha iyiyi aramaktan vazgeçmez,kolay pes etmez,küçük düşünmez,kısa vadeli plan yapmaz,gibi.Yukarıdaki tanımın tersi olan ve adı lider olup ta doğruyu yapmayana ne isim verilir bunu yanıtlamakta sizin işiniz.Düşünmeye değer,ne dersiniz?

Turgay BİÇER